Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev (Ảnh: Reuters).
Thế giới nên lo ngại nếu hiệp ước hạt nhân Nga - Mỹ hết hạn
“Tôi không muốn nói rằng điều này ngay lập tức đồng nghĩa với thảm họa và một cuộc chiến tranh hạt nhân sẽ bắt đầu, nhưng nó vẫn sẽ khiến tất cả mọi người lo ngại”, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev trả lời phỏng vấn ngày 2/2.
Ông Medvedev nói rằng các hiệp ước kiểm soát vũ khí đóng vai trò then chốt không chỉ trong việc hạn chế số lượng đầu đạn mà còn là cách để xác minh ý định và bảo đảm một mức độ tin cậy nhất định giữa các cường quốc hạt nhân lớn.
Nếu New START hết hạn, các cường quốc hạt nhân lớn nhất sẽ không còn bất kỳ giới hạn nào, có thể là lần đầu tiên kể từ đầu những năm 1970.
Hiệp ước New START, hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn lại giữa Mỹ và Nga, sẽ hết hạn vào ngày 5/2, chấm dứt hàng thập niên các giới hạn ràng buộc pháp lý đối với kho vũ khí của 2 nước.
Tổng thống Nga Vladimir Putin hồi tháng 9 năm ngoái đã gợi ý rằng 2 bên nên đồng ý tuân thủ các nghĩa vụ của hiệp ước thêm một năm nữa, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như không mấy mặn mà.
“Nếu nó hết hạn, thì hết hạn. Chúng tôi sẽ làm một thỏa thuận tốt hơn”, ông nói với New York Times tháng trước.
Hiệp ước này được đàm phán bởi cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama và cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev. Hiệp ước có hiệu lực từ năm 2011 với thời hạn 10 năm và đã được gia hạn thêm 5 năm vào năm 2021.
Đây là hiệp ước kế nhiệm Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược mang tên START I, được ký năm 1991 và đến năm 2001 đã loại bỏ khoảng 80% toàn bộ vũ khí hạt nhân chiến lược tồn tại vào thời điểm đó.
New START giới hạn Mỹ và Nga mỗi bên chỉ được triển khai 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược (mặc dù Nga còn thêm 2.500 và Mỹ 2.200 đầu đạn chưa triển khai); 800 bệ phóng chiến lược đã và chưa triển khai; và không quá 700 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng đã triển khai.
Hiệp ước cũng quy định các biện pháp xác minh và minh bạch sâu rộng, bao gồm các cuộc thanh sát tại chỗ các căn cứ hạt nhân của nhau trong thời gian ngắn báo trước, và trao đổi thường xuyên lượng lớn dữ liệu về số lượng và tình trạng của các hệ thống vũ khí.
Việc để New START hết hạn sẽ khiến thế giới nguy hiểm hơn vì nó loại bỏ một trong những rào cản cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân mới. Nga và Mỹ đã phát triển thế hệ vũ khí hạt nhân mới, còn Trung Quốc, nước có khoảng 600 đầu đạn, cũng đang nhanh chóng mở rộng và nâng cấp kho vũ khí hạt nhân của mình.
Sáu quốc gia khác sở hữu vũ khí hạt nhân: Pháp, Anh, Ấn Độ, Pakistan, Triều Tiên và Israel, dù họ có ít đầu đạn hơn nhiều so với 3 nước lớn. Cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine đã khiến một số quốc gia không có vũ khí hạt nhân cân nhắc phát triển loại vũ khí này.
Đây là một trong những lý do khiến Bản tin của các Nhà khoa học Nguyên tử tuần trước đã điều chỉnh Đồng hồ Ngày tận thế (ước tính rủi ro xung đột hạt nhân) chỉ còn cách nửa đêm 85 giây.
Sự kết thúc của New START có thể làm gia tăng cái gọi là thế tiến thoái lưỡng nan an ninh, khi một quốc gia thực hiện các bước để tăng cường an ninh của mình thì các nước khác cảm thấy kém an toàn hơn và hành động theo cách khiến tất cả trở nên kém an toàn hơn.
Việc hiệp ước hết hạn còn mang thêm rủi ro cho châu Âu, khi vấn đề hạt nhân có thể trở thành một phần của cuộc đàm phán giữa lãnh đạo Mỹ, Nga về một trật tự an ninh mới cho châu lục.
Nga có thể sử dụng vũ khí hạt nhân đối phó mối đe dọa tồn vong
Ông Medvedev cho biết, vũ khí hạt nhân là cực kỳ nguy hiểm, nhưng nếu vận mệnh đất nước bị đặt vào tình thế nguy cấp thì không ai nên nghi ngờ rằng Nga sẽ sử dụng chúng.
Khi được hỏi liệu Nga từng thảo luận khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân ở Ukraine hay chưa, ông cho biết, Moscow hành động hoàn toàn theo học thuyết hạt nhân của mình, trong đó liệt kê tất cả các trường hợp có thể sử dụng vũ khí hạt nhân.
Do Moscow chưa sử dụng các vũ khí này, có thể kết luận rằng chưa có mối đe dọa mang tính tồn vong đối với đất nước.
“Rõ ràng, vũ khí hạt nhân vẫn là vũ khí hạt nhân. Những vũ khí này cực kỳ nguy hiểm đối với toàn nhân loại. Đồng thời, như đã được nói nhiều lần, khi vấn đề liên quan đến vận mệnh đất nước, thì không ai nên có bất kỳ nghi ngờ nào”, ông Medvedev nhấn mạnh.
