Tổng thống Donald Trump, hai con trai cùng Trump Organization ngày 29/1 đệ đơn lên tòa án liên bang thành phố Miami, bang Florida, kiện hai cơ quan của chính quyền là Sở Thuế vụ (IRS) và Bộ Tài chính Mỹ.
Trong đơn kiện, họ đòi IRS và Bộ Tài chính bồi thường ít nhất 10 tỷ USD, với cáo buộc hai cơ quan này không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ngăn chặn việc cựu nhân viên IRS Charles "Chaz" Littlejohn làm rò rỉ hồ sơ thuế của gia đình giai đoạn 2019-2020.
"Phía bị đơn đã gây tổn hại về danh tiếng và tài chính cho các nguyên đơn, khiến họ bị bẽ mặt trước công chúng, làm tổn hại không công bằng đến uy tín kinh doanh, bóp méo hình ảnh của họ và ảnh hưởng tiêu cực đến vị thế công chúng của Tổng thống Trump cũng như các nguyên đơn khác", đơn kiện nêu.
Vụ kiện gây nhiều chú ý và tranh cãi về mặt pháp lý, khi Tổng thống Trump vừa là nguyên đơn, nhưng cũng giữ vị trí người đứng đầu nhánh hành pháp của Mỹ, vốn có thể tác động đến bị đơn trong quá trình xét xử.
"Điều này nguy cơ tạo ra xung đột lợi ích chưa từng thấy", Peter Keisler, quyền bộ trưởng tư pháp dưới thời tổng thống George W. Bush, nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 30/1. Ảnh: AP
Theo truyền thống, các ứng viên khi tranh cử tổng thống Mỹ sẽ công khai hồ sơ thuế cá nhân. Ông Trump năm 2016 trở thành người đầu tiên phá lệ trong gần nửa thế kỷ, quyết định không công bố hồ sơ thuế với lý do chúng đang được kiểm toán. Ông tiếp tục làm vậy trong cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2020.
Nhưng tháng 9/2020, hai tháng trước ngày bầu cử, tờ New York Times đăng loạt bài về hồ sơ thuế của Tổng thống Trump, cho thấy ông chỉ nộp 750 USD thuế thu nhập liên bang năm 2016 và không phải nộp thuế trong 10 trên 15 năm trước đó. Người cung cấp thông tin này cho New York Times là Littlejohn.
Tháng 9/2023, Littlejohn bị truy tố với cáo buộc đánh cắp dữ liệu thuế của ông Trump và hàng nghìn người Mỹ giàu có khác trong thời gian làm việc cho một nhà thầu của IRS. Littlejohn nhận tội tháng 10/2023 và lĩnh án 5 năm tù hồi tháng 1/2024.
Theo các chuyên gia pháp lý, gia đình ông Trump chỉ có cơ sở để khởi kiện chính phủ Mỹ nếu Littlejohn là nhân viên IRS. Trong đơn, ông Trump nhấn mạnh Littlejohn có quyền truy cập vào dữ liệu người nộp thuế và chịu sự giám sát hằng ngày của nhân viên IRS, khẳng định đây là bằng chứng cho thấy người này có vai trò như một nhân viên chính phủ.
Trong vụ kiện do tỷ phú Ken Griffin khởi xướng năm 2022, một thẩm phán liên bang đã cho phép xem xét lập luận này. Tuy nhiên, vụ kiện được dàn xếp với lời xin lỗi từ phía chính phủ dành cho Griffin trước khi tòa án đưa ra phán quyết. Bộ Tư pháp Mỹ khi đó lập luận Littlejohn không phải nhân viên IRS và vẫn giữ quan điểm này.
"Trong mọi thời điểm, Littlejohn đều là một nhà thầu và đã tiết lộ trái phép thông tin hồ sơ thuế của người nộp thuế", Bộ Tư pháp cho biết trong văn bản nộp tòa án bang Maryland tháng 11/2025. "Chính phủ Mỹ không thể bị quy trách nhiệm cho hành vi phạm pháp của Littlejohn".
Các luật sư chuyên trách về thuế của Bộ Tư pháp thường là những người xử lý vụ kiện. Họ nhiều khả năng sẽ đưa ra hàng loạt lập luận phản biện yêu cầu của ông Trump, không chỉ xoay quanh việc Littlejohn có phải là nhân viên của IRS hay không.
"Họ còn có thể lập luận rằng ông Trump đệ đơn kiện quá muộn", Francesca Ugolini, cựu trưởng bộ phận kháng cáo của vụ thuế, Bộ Tư pháp Mỹ, nói.
Theo luật, các vụ kiện phải được khởi xướng trong vòng hai năm kể từ "thời điểm phát hiện" hành vi tiết lộ thông tin. Bài điều tra đầu tiên của New York Times được đăng vào tháng 9/2020, còn Littlejohn bị truy tố vào tháng 9/2023. Nếu tính hai mốc này, đơn kiện của ông Trump sẽ bị bác bỏ.
Tuy nhiên, đơn kiện viết rằng ông Trump chỉ biết thông tin thuế cá nhân tại IRS bị rò rỉ khi nhận được thông báo của cơ quan này ngày 29/1/2024, đúng hai năm trước thời điểm khởi kiện. Leslie Book, giáo sư luật Đại học Villanova, cho rằng lập luận này không thuyết phục.
"Đã có khá nhiều vụ kiện và thông tin báo chí xoay quanh Littlejohn", ông Book nói. "Tôi khó có thể ủng hộ cách Tổng thống Trump lập luận rằng ông không biết gì và chỉ phát hiện sự việc khi IRS gửi thư".
Một điểm tranh cãi khác là cách tính mức bồi thường thiệt hại. Con số 10 tỷ USD được tính dựa trên mức phạt 1.000 USD cho mỗi lần tiết lộ thông tin theo luật, nhân với ước tính số lần thông tin thuế của ông Trump bị công bố hoặc phát tán trên truyền thông.
Bộ Tài chính Mỹ có thể lập luận rằng hành vi tiết lộ trái phép chỉ là những lần do chính Littlejohn thực hiện, đồng nghĩa mức tiền phạt sẽ giảm đáng kể.
Bà Ugolini kỳ vọng chính phủ tìm cách yêu cầu tòa bác đơn kiện của Tổng thống Trump, nhưng không rõ Bộ Tư pháp có quyết tâm đối đầu ông chủ Nhà Trắng hay không.
Charles "Chaz" Littlejohn (phải) và luật sư bào chữa bên ngoài tòa án ở thủ đô Washington tháng 1/2024. Ảnh: WSJ
Tổng thống Trump ngày 30/1 công nhận "tình thế khác thường" do vụ kiện tạo ra và tuyên bố ông sẽ quyên góp số tiền bồi thường cho những tổ chức từ thiện uy tín, như Hiệp hội Ung thư Mỹ.
"Tôi tự trả tiền cho mình thì chắc chắn sẽ không hay ho gì", ông Trump nói. "Không ai quan tâm số tiền là bao nhiêu nếu nó được chuyển cho các tổ chức từ thiện uy tín. Vì vậy, có thể dàn xếp bằng cách trao cho các tổ chức từ thiện một khoản tiền lớn. Và tôi nghĩ chúng tôi sẽ làm theo hướng đó".
Bộ Tư pháp Mỹ, Bộ Tài chính Mỹ và IRS đều chưa bình luận về đơn kiện của Tổng thống Trump. Vụ kiện đã được thẩm phán Kathleen Williams, do cựu tổng thống Barack Obama bổ nhiệm, thụ lý.
(Theo Reuters, AFP, WSJ)
