Greenland châm ngòi khủng hoảng NATO
Đối với châu Âu, sự quay trở lại Nhà Trắng của Tổng thống Donald Trump đang làm lung lay những nền tảng vốn được xem là chắc chắn. Việc ông Trump đề cập khả năng dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch - đã đẩy Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vào một tình thế chưa từng có tiền lệ.
Greenland nhìn từ trên cao. Ảnh: AP
Một liên minh được xây dựng trên nguyên tắc phòng thủ tập thể, trong đó một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là tấn công toàn khối, giờ đây phải đối mặt với viễn cảnh một quốc gia thành viên có thể sử dụng vũ lực chống lại một thành viên khác.
Nhà Trắng hồi đầu tuần này cho biết, Tổng thống Trump đang “thảo luận nhiều phương án khác nhau” để giành quyền kiểm soát Greenland, trong đó có khả năng sử dụng quân đội Mỹ. Ông Stephen Miller, Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng, gọi đây là sự tái khẳng định một trật tự thế giới: “Chúng ta là một siêu cường và chúng ta sẽ hành xử như một siêu cường”.
Trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio tìm cách xoa dịu lo ngại bằng cách cho biết chính quyền Trump đang cân nhắc phương án mua lại Greenland thay vì can thiệp quân sự, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã đưa ra cảnh báo cứng rắn. Bà khẳng định, nếu Mỹ lựa chọn tấn công quân sự một quốc gia thành viên NATO khác, thì “mọi thứ sẽ chấm dứt, bao gồm cả NATO và toàn bộ cấu trúc an ninh được thiết lập kể từ sau Thế chiến II”.
Tuy nhiên, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu khác cho đến nay vẫn giữ thái độ im lặng trước công chúng. Nguyên nhân nằm ở một thực tế khó xử: Mỹ có thể không còn là một đồng minh hoàn toàn đáng tin cậy, nhưng hiện vẫn là đối tác không thể thiếu của châu Âu. Trong bối cảnh châu Âu vẫn cần sự hỗ trợ quân sự và ngoại giao của Washington để đối phó với Nga, những tuyên bố mới của ông Trump liên quan đến Greenland đã đặt các nước châu Âu vào thế tiến thoái lưỡng nan — làm thế nào để ngăn Mỹ can dự vào Greenland, trong khi vẫn duy trì sự ủng hộ của Washington đối với Ukraine.
Căng thẳng đã hiện rõ tại Paris trong tuần này, khi đại diện của 35 quốc gia, trong đó có Mỹ, họp bàn về cách đảm bảo an ninh hậu chiến cho Ukraine nếu Kiev ký kết thỏa thuận hòa bình với Nga. Dù cuộc họp diễn ra suôn sẻ và các bên đưa ra nhiều cam kết cụ thể, bầu không khí vẫn trở nên nặng nề do những câu hỏi tại buổi họp báo liên quan đến Greenland — một vấn đề đang gây tranh cãi trong ngoại giao quốc tế.
“Tôi biết hôm nay có sự ngần ngại khi nói về Greenland, nhưng những cam kết an ninh của Mỹ có giá trị gì, khi ngay ở cấp cao nhất của chính phủ Washington, họ đang thảo luận về việc giành lãnh thổ của một thành viên NATO?”, một phóng viên đặt câu hỏi với Thủ tướng Anh Keir Starmer.
Ông Starmer né tránh trả lời trực tiếp, viện dẫn một tuyên bố trước đó về sự đoàn kết với Đan Mạch. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng tránh trả lời câu hỏi tương tự. Các nhà lãnh đạo Anh và Pháp dường không muốn chỉ trích trực tiếp Washington về những lời đe dọa đối với Đan Mạch, nhằm tránh làm tổn hại đến sự tham gia của Mỹ vào tiến trình hòa bình tại Ukraine.
Châu Âu lúng túng trước sức ép từ Mỹ
Giới phân tích cho rằng, Châu Âu đã nhượng bộ khá nhiều để giữ chân Mỹ trong các vấn đề an ninh và chính trị quốc tế. Các nhà lãnh đạo châu Âu từng bị Phó Tổng thống J.D. Vance chỉ trích gay gắt tại Munich, bị tỷ phú Elon Musk công kích trên mạng xã hội. Trong Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền ông Trump, châu Âu bị cáo buộc “vi phạm các nguyên tắc cơ bản của nền dân chủ”. Liên minh châu Âu cũng đồng ý mức thuế 15% đối với hàng hóa giao dịch với Mỹ.
Trong khi nhiều ý kiến kêu gọi châu Âu có lập trường cứng rắn hơn đối với Mỹ, các nhà lãnh đạo khu vực này lại thiếu đòn bẩy để thực hiện điều đó, ông Mujtaba Rahman, Giám đốc điều hành khu vực châu Âu của Eurasia Group - công ty tư vấn rủi ro chính trị nhận định.
“Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu muốn mạnh mẽ với Mỹ. Họ có thể lên tiếng phản đối các động thái mà Washington đang thực hiện nhưng họ lại gặp nhiều khó khăn khi làm điều đó, bởi vì trong một thời gian dài, họ đã giao phó an ninh của mình cho Mỹ”, ông Rahman nói.
Giống năm 2024, ưu tiên của châu Âu trong năm 2026 vẫn là duy trì sự tham gia của Mỹ vào nỗ lực phòng thủ của Ukraine, ngay cả khi điều này đồng nghĩa với việc gây áp lực lên Copenhagen để “thỏa hiệp” với Washington về vấn đề Greenland.
“Về cơ bản, tôi không nghĩ họ có lựa chọn nào khác, bởi vì quá trình tái vũ trang ở châu Âu mất từ 3 đến 5 năm”, ông Rahman nhận định. Ngoài ra, trong quá trình xây dựng và phát triển nền tảng công nghiệp quốc phòng riêng, lục địa già vẫn phụ thuộc rất lớn vào Mỹ về nguồn cung vũ khí dành cho Ukraine.
Mặc dù châu Âu phụ thuộc vào Mỹ về trang thiết bị quân sự trong ngắn hạn, Daniel Fried, một nhà ngoại giao kỳ cựu của Mỹ, cho rằng lục địa này vẫn có nhiều ảnh hưởng hơn mức người ta thường nghĩ.
“Có rất nhiều lĩnh vực mà các nhà cung cấp quốc phòng châu Âu có thể cạnh tranh với Mỹ. Chúng ta không phải là nước duy nhất sản xuất máy bay chiến đấu. Châu Âu có thể quyết định rằng công nghệ tiên tiến về máy bay không người lái là thứ họ sẽ không chia sẻ với Mỹ nếu tình hình này tiếp diễn”, ông Fried - từng là trợ lý ngoại trưởng phụ trách châu Âu dưới thời các tổng thống George W. Bush và Barack Obama lưu ý.
Một số nhà chính trị tại châu Âu đã kêu gọi thực hiện những biện pháp quyết liệt và thức thời hơn. Ông Raphael Glucksmann, nghị sĩ người Pháp tại Nghị viện châu Âu, đề xuất Liên minh châu Âu (EU) thiết lập một căn cứ quân sự thường trực tại Greenland. Theo ông, động thái này sẽ “gửi đi một thông điệp mạnh mẽ tới Tổng thống Trump và bác bỏ lập luận của Mỹ rằng châu Âu không đủ khả năng bảo đảm an ninh cho Greenland”.
Tuy nhiên, bà Majda Ruge, chuyên gia chính sách cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, cho rằng mục tiêu không nên là “một cuộc đối đầu quân sự với Mỹ”. Thay vào đó, theo bà, châu Âu cần sớm làm rõ về những hậu quả chính trị, kinh tế và liên minh đối với bất kỳ hành động đơn phương nào của Washington, nhằm thuyết phục Tổng thống Trump không tiến xa hơn. Bà Ruge cũng nhấn mạnh rằng vẫn còn “những biện pháp phi quân sự” để đạt được mục tiêu này.
“Vấn đề là phải đảm bảo rằng nếu Tổng thống Trump chọn leo thang, ông ấy sẽ phải công khai gạt bỏ các đồng minh châu Âu. Điều này sẽ làm tăng đáng kể cái giá phải trả về mặt chính trị và đối nội đối với ông Trump”, bà Majda Ruge cảnh báo.
Theo một cuộc thăm dò của YouGov, sau khi Đan Mạch triệu tập đặc phái viên Mỹ để làm rõ báo cáo cho rằng một số công dân Mỹ đang tham gia vào các chiến dịch bí mật nhằm gây ảnh hưởng đến chính trị Greenland, đa số người dân Mỹ phản đối việc sử dụng vũ lực để kiểm soát vùng lãnh thổ này. Chỉ 7% người trưởng thành ở Mỹ ủng hộ việc dùng vũ lực để sáp nhập Greenland, trong khi 72% phản đối.
