Mỗi dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930), lịch sử lại được nhắc nhớ như một nền tảng tinh thần, nhưng đồng thời cũng là một tấm gương để soi chiếu hiện tại. Lịch sử không chỉ để tự hào, mà còn để tự vấn: Đảng tồn tại vì ai, quyền lực được trao để làm gì? Điều gì làm nên danh dự của một Đảng cầm quyền?
Trong bối cảnh ấy, thông điệp của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội XIV của Đảng: "Phải biết xấu hổ khi dân còn nghèo” mang ý nghĩa đặc biệt. Không dài dòng, không khái quát lớn lao, câu nói ngắn gọn ấy chạm thẳng vào cốt lõi của đạo đức chính trị và trách nhiệm công quyền. Nó không chỉ là một lời nhắc, mà là một chuẩn mực.
“Xấu hổ” vốn là một khái niệm thuộc về đời sống nội tâm, thường gắn với đạo đức cá nhân. Nhưng khi người đứng đầu Đảng đặt “xấu hổ” vào trung tâm của trách nhiệm cán bộ, thì đó không còn là cảm xúc riêng tư, mà trở thành một yêu cầu chính trị nghiêm khắc. Một người cán bộ không biết xấu hổ khi dân còn nghèo, về bản chất, đã đánh mất khả năng tự vấn, mà tự vấn chính là hàng rào đầu tiên ngăn quyền lực trượt sang tha hóa.
Quyền lực, nếu không được soi chiếu thường xuyên bằng đời sống của nhân dân, rất dễ tự hợp thức hóa bằng báo cáo, thành tích, quy trình. Trong khi đó, sự nghèo khó của người dân lại không hiện diện trên giấy tờ, mà tồn tại trong từng bữa ăn, từng cơ hội bị bỏ lỡ, từng thế hệ trẻ không được tiếp cận điều kiện phát triển công bằng. Khi Tổng Bí thư nói “phải biết xấu hổ”, đó là lời nhắc rằng không một con số tăng trưởng nào có thể che lấp được những khoảng trống ấy.
Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm. Ảnh: TTXVN
Lịch sử của Đảng Cộng sản Việt Nam ngay từ khi ra đời năm 1930 đã gắn liền với một mục tiêu rất rõ ràng: Giải phóng dân tộc, giải phóng con người, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân. Tính chính danh của Đảng, trong suốt các giai đoạn lịch sử, không đến từ quyền lực tự thân, mà từ sự gắn bó máu thịt với nhân dân. Khi Đảng đi cùng dân, vì dân, thì dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, niềm tin vẫn được giữ vững. Ngược lại, nếu có lúc nào đó Đảng xa dân, vô cảm trước nỗi khổ của dân, thì chính lúc ấy uy tín sẽ bị bào mòn.
Bởi vậy, thông điệp “phải biết xấu hổ khi dân còn nghèo” thực chất là một cách khẳng định lại nguyên lý căn bản ấy. Danh dự của Đảng không nằm ở những lời ca ngợi hay nghi thức long trọng, mà nằm ở đời sống thực của người dân. Khi dân còn nghèo, không ai trong bộ máy có quyền yên tâm. Khi dân còn khó, mọi thành tích đều phải được nhìn lại bằng con mắt thận trọng và khiêm nhường.
Trong một thời gian dài, không thể phủ nhận rằng tư duy quản lý theo lối hành chính, mệnh lệnh vẫn còn tồn tại ở không ít nơi. Cán bộ quen với việc “đúng quy trình”, “đủ thủ tục”, nhưng chưa chắc đã giải quyết trúng và đúng vấn đề của người dân. Có những chính sách ban hành rất bài bản, nhưng khi đi vào cuộc sống lại gặp vô vàn rào cản, khiến người thụ hưởng không tiếp cận được lợi ích thực sự. Khi đó, khoảng cách giữa chính quyền và người dân dần nới rộng, còn sự nghèo khó thì vẫn dai dẳng.
Thông điệp của Tổng Bí thư đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy ấy. “Biết xấu hổ khi dân còn nghèo” đồng nghĩa với việc cán bộ không thể hài lòng với việc hoàn thành nhiệm vụ trên giấy, mà phải coi việc cải thiện đời sống nhân dân là thước đo cao nhất. Từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, từ kiểm soát sang đồng hành, từ báo cáo chuyển sang hành động. Đó là bước chuyển cần thiết của một Đảng cầm quyền trong giai đoạn phát triển mới.
Một chính quyền biết xấu hổ trước nỗi khổ của dân sẽ không chấp nhận sự trì trệ. Sự xấu hổ ấy tạo ra áp lực tự thân, buộc cán bộ phải đi xuống cơ sở nhiều hơn, lắng nghe nhiều hơn, và hành động quyết liệt hơn. Nó cũng khiến người cán bộ không thể yên tâm hưởng thụ đặc quyền khi xung quanh mình vẫn còn những phận người chật vật mưu sinh.
Nhìn từ góc độ tư tưởng, thông điệp này hoàn toàn nhất quán với tư tưởng Hồ Chí Minh. Bác Hồ từng nói rằng nếu nước độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc, tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì. Người nhiều lần nhấn mạnh: Dân đói, dân rét, dân dốt là lỗi của Đảng và Chính phủ. Đó chính là tinh thần tự vấn, là cảm giác day dứt trước nhân dân – hay nói cách khác, là “biết xấu hổ” theo ngôn ngữ hôm nay.
Tác giả bài viết, nhà báo Lê Thọ Bình. Ảnh: DV
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, “liêm” và “sỉ” là những phẩm chất cốt lõi của người cán bộ. Không có liêm sỉ thì không thể làm cách mạng, không thể giữ được niềm tin của dân. Việc Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh đến “xấu hổ” cho thấy sự kế thừa mạch tư tưởng ấy, đồng thời làm cho nó trở nên gần gũi, trực diện hơn trong bối cảnh hiện đại.
Tuy nhiên, để thông điệp này thực sự có sức sống, điều quan trọng là phải biến nó thành hành động cụ thể. Xấu hổ không thể chỉ là một cảm giác được nhắc đến trong diễn văn, mà phải trở thành tiêu chí trong đánh giá cán bộ. Một cán bộ được coi là hoàn thành tốt nhiệm vụ không chỉ vì báo cáo đẹp, mà vì người dân nơi họ phụ trách thực sự bớt nghèo, bớt khó, bớt thiệt thòi. Khi việc đánh giá gắn với đời sống dân sinh, thì sự xấu hổ – nếu có – sẽ trở thành động lực tích cực để thay đổi.
Bên cạnh đó, cần xây dựng một văn hóa công vụ coi danh dự là giá trị trung tâm. Danh dự của người cán bộ không đến từ chức vụ hay quyền hạn, mà từ niềm tin của nhân dân. Khi danh dự được đặt đúng chỗ, cán bộ sẽ tự thấy không yên lòng nếu dân còn nghèo, còn khổ. Khi ấy, không cần mệnh lệnh cứng rắn, sự tự giác vẫn có thể thúc đẩy hành động.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao đòi hỏi không chỉ nguồn lực kinh tế, mà còn đòi hỏi một nền tảng đạo đức chính trị vững chắc. Khoảng cách giàu nghèo, những vùng còn khó khăn, những nhóm yếu thế nếu không được quan tâm đúng mức sẽ trở thành điểm nghẽn cho sự phát triển bền vững.
Nhân kỷ niệm Ngày thành lập Đảng 3/2, thông điệp “phải biết xấu hổ khi dân còn nghèo” vì thế mang ý nghĩa nhắc nhở sâu xa. Nó nhắc rằng Đảng chỉ thực sự mạnh khi còn biết day dứt trước nỗi lo của dân, còn thấy chưa tròn trách nhiệm khi dân chưa ấm no. Sự xấu hổ ở đây không phải là tự ti hay bi quan, mà là lòng tự trọng chính trị, thứ đã giúp Đảng vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử.
Khi dân còn nghèo, không ai có quyền yên tâm. Và khi cán bộ còn biết xấu hổ trước điều đó, niềm tin của nhân dân sẽ còn được giữ vững. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa nhất của thông điệp mà Tổng Bí thư Tô Lâm gửi gắm, trong một thời điểm mang nhiều ý nghĩa lịch sử của Đảng Cộng sản Việt Nam.
