Trong những dịp lễ, Tết hoặc sau các cuộc gặp gỡ xã giao, việc uống rượu bia rồi di chuyển bằng xe máy hoặc ô tô là hình ảnh không hiếm gặp. Nhiều người lo lắng rằng “dù chỉ là hành khách, không cầm lái thì liệu có bị xử phạt không?”.
Theo Luật Giao thông đường bộ năm 2018 và các văn bản pháp luật hiện hành, vi phạm xử phạt hành chính liên quan đến rượu bia – cồn chỉ áp dụng đối với người điều khiển phương tiện giao thông trên đường. Điều này được thể hiện rõ trong các nghị định hướng dẫn thi hành.
CSGT kiểm tra nồng độ cồn đối với người điều khiển phương tiện; theo quy định hiện hành, hành khách ngồi sau xe không thuộc diện bị xử phạt nếu không trực tiếp cầm lái.
Cụ thể, Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định từ ngày 1/1/2025 mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ có các quy định chi tiết về hành vi điều khiển phương tiện có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở.
Các mức phạt này áp dụng cho người điều khiển xe ô tô, xe máy… có nồng độ cồn vượt quá mức cho phép trên đường giao thông. Chẳng hạn, người điều khiển xe máy có nồng độ cồn trong hơi thở vượt quá 0,25mg/lít hoặc trong máu vượt quá 50mg/100ml sẽ bị phạt tiền và bị trừ điểm bằng lái theo quy định tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Tuy nhiên, các quy định này chỉ áp dụng với người điều khiển phương tiện. Do vậy, nếu bạn đã uống rượu bia nhưng chỉ là hành khách, ngồi phía sau xe máy hoặc ngồi trên ô tô do người khác điều khiển, thì không bị xử phạt riêng về hành vi “uống rượu bia rồi tham gia giao thông” theo các quy định nêu trên.
Pháp luật không quy định xử lý hành chính đối với hành khách uống rượu bia nhưng không trực tiếp lái xe. Người chỉ ngồi sau xe hoặc đi cùng xe vì vậy không thuộc đối tượng bị phạt vì nồng độ cồn theo các quy định xử phạt về nồng độ cồn khi lái xe.
Tuy vậy, thực tiễn vẫn có những lưu ý pháp lý quan trọng. Nếu hành khách có những hành vi gây cản trở người điều khiển như giật tay lái, tác động vào hệ thống điều khiển, la hét, đánh nhau… khiến lái xe mất kiểm soát và dẫn đến tai nạn thì hành khách đó có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý theo các tội danh khác trong Bộ luật Hình sự hoặc các điều khoản xử lý khác về gây rối, gây tai nạn, chứ không phải đơn thuần là phạt hành chính vì “uống rượu bia”.
Ví dụ, trong một số tình huống nghiêm trọng, hành vi gây tai nạn dẫn đến thương tích cho người khác có thể bị xem xét xử lý theo các quy định trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ hậu quả (thiệt hại về người, tài sản…).
Một khía cạnh khác cần lưu ý là nếu bạn giao phương tiện cho người khác điều khiển trong tình trạng uống rượu bia, thì người giao xe có thể bị xử lý theo quy định khác của pháp luật.
Ví dụ, pháp luật Việt Nam có quy định xử lý người giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển (chẳng hạn giao xe cho người có rượu bia vượt mức quy định) và nếu điều này dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, có thể bị xem xét xử lý trách nhiệm hình sự theo các tội danh quy định trong Bộ luật Hình sự.
