Việt Nam từng có khoảng 12.000 doanh nghiệp Nhà nước, nay chỉ còn 473 DN 100% vốn Nhà nước, đại diện Bộ Tài chính: "Số lượng DNNN sẽ tiếp tục giảm"

Điểm đột phá của Nghị quyết 79

Ngày 6/1 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển Kinh tế Nhà nước. Nghị quyết khẳng định kinh tế Nhà nước là động lực chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vai trò bảo đảm ổn định vĩ mô, cân đối lớn của nền kinh tế; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu kinh tế Nhà nước phải trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt phát triển, mở đường cho các động lực tăng trưởng mới.

Phát biểu tại Tọa đàm “Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” do báo Tiền phong tổ chức sáng nay, TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính chia sẻ, điểm đột phá của Nghị quyết 79 là cách tiếp cận mới trong định vị Kinh tế Nhà nước. Nguồn lực nhà nước được yêu cầu hạch toán đầy đủ, vận hành theo nguyên tắc thị trường, nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.

"Với Nghị quyết 79, vai trò của doanh nghiệp nhà nước đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước được giao thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển", TS Nguyễn Như Quỳnh chia sẻ.

TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính

Ông Quỳnh cho biết, Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu tách bạch rõ giữa việc sử dụng nguồn lực nhà nước để cung cấp hàng hóa, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Điều này nhằm bảo đảm minh bạch, công bằng trong đánh giá hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Đáng chú ý, Nghị quyết 79 xác định tập trung nguồn lực đầu tư phát triển một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành then chốt, chiến lược; khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài ở những lĩnh vực có lợi thế so sánh hoặc nhu cầu thị trường lớn.

Cùng với đó là định hướng cơ cấu lại đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước theo hướng chuyên nghiệp, tiến tới hình thành mô hình quỹ đầu tư quốc gia; tập trung phát triển một số đơn vị sự nghiệp công lập quan trọng, có khả năng cạnh tranh quốc tế; đồng thời mở ra các không gian phát triển mới như kinh tế không gian, công nghiệp vũ trụ, các lĩnh vực công nghệ cao mà khu vực tư nhân chưa đủ điều kiện tham gia.

"Số lượng doanh nghiệp Nhà nước có thể tiếp tục giảm"

Cũng tại tọa đàm, giải đáp một số câu hỏi liên quan đến số lượng và quy mô doanh nghiệp Nhà nước cần có để khối doanh nghiệp này phát huy hiệu quả vai trò dẫn dắt, mở đường như tinh thần Nghị quyết 79 nêu, ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính cho biết, rất khó để xác định con số cụ thể để trả lời câu hỏi “bao nhiêu doanh nghiệp Nhà nước là đủ”, bởi điều này phụ thuộc vào yêu cầu phát triển của từng giai đoạn và sứ mệnh cụ thể mà mỗi doanh nghiệp được giao.

Sau hơn 35 năm triển khai chủ trương phát triển kinh tế Nhà nước, số lượng doanh nghiệp Nhà nước đã giảm rất mạnh. Nếu trước đây Việt Nam có khoảng 12.000 doanh nghiệp Nhà nước, thì đến nay con số này chỉ còn 473 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn, và khoảng hơn 800 doanh nghiệp nếu tính cả các đơn vị có vốn Nhà nước chi phối. Đây là quá trình sắp xếp, tái cơ cấu diễn ra liên tục trong nhiều năm qua.

Điểm đáng chú ý là các doanh nghiệp Nhà nước còn lại hiện nay phần lớn đều hoạt động trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và an ninh kinh tế quốc gia. Theo đánh giá, đây không còn là những doanh nghiệp hoạt động dàn trải như trước, mà đều gắn với chức năng, nhiệm vụ chiến lược.

Tinh thần nghị quyết mới là mỗi doanh nghiệp phải có một “sứ mệnh” rõ ràng, cụ thể, thay vì những mục tiêu chung chung. Việc sắp xếp doanh nghiệp Nhà nước thời gian tới sẽ được thực hiện trên cơ sở các định hướng lớn, trong đó có Nghị quyết 18 về tinh gọn bộ máy và các nghị quyết liên quan đến đổi mới, nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế Nhà nước. Hai trụ cột này sẽ là nền tảng để tiếp tục cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp.

Ông Tuấn cho hay, trong thời gian tới, số lượng doanh nghiệp Nhà nước có thể vẫn tiếp tục giảm, nhưng không phải theo cách cơ học.

"Việc giữ lại hay tổ chức lại doanh nghiệp sẽ căn cứ vào khả năng thực hiện sứ mệnh được giao, hiệu quả hoạt động và vai trò đối với nền kinh tế. Không phải cứ giảm càng nhiều càng tốt, mà quan trọng là doanh nghiệp đó có thực sự cần thiết và làm tốt nhiệm vụ chiến lược hay không", Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước phát biểu.

Đáng lưu ý, theo tinh thần các nghị quyết như Nghị quyết 79, việc cơ cấu lại không đồng nghĩa với chỉ thu hẹp. Nhà nước vẫn có thể đầu tư thành lập mới hoặc tăng cường vai trò của doanh nghiệp Nhà nước trong những lĩnh vực mang tính huyết mạch, có tác động lan tỏa lớn, đặc biệt là các ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược. Đây cũng là lực lượng được kỳ vọng đi đầu trong triển khai các định hướng về khoa học - công nghệ và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

"Mục tiêu cuối cùng, là xây dựng một hệ thống doanh nghiệp Nhà nước tinh gọn, hiệu quả, có sức cạnh tranh và giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt. Số lượng bao nhiêu sẽ không phải tiêu chí cứng, mà phụ thuộc vào yêu cầu thực tiễn phát triển và khả năng hoàn thành sứ mệnh của từng doanh nghiệp trong từng giai đoạn", ông Tuấn nhấn mạnh.