WHO hôm 29/1 ra khuyến cáo mới về virus Nipah, loại virus đang gây chú ý và lo ngại gần đây với các thông tin ca bệnh trên thế giới.
Theo đó, virus Nipah có nguồn gốc từ động vật nhưng có thể lây sang người. Người nhiễm virus có thể bị sốt, kèm theo các triệu chứng liên quan đến não (như đau đầu, lú lẫn) và/hoặc phổi (như ho, khó thở).
WHO ra khuyến cáo mới về virus Nipah.
Các ca nhiễm virus Nipah lần đầu tiên được ghi nhận vào năm 1998. Kể từ đó, bệnh đã được báo cáo trong các đợt bùng phát tại Bangladesh, Ấn Độ, Malaysia, Philippines và Singapore. Đợt bùng phát gần nhất là tại Philippines năm 2014, trước khi các ca được ghi nhận năm 2026. Ở Bangladesh, bệnh gần như xuất hiện hàng năm.
Tỷ lệ tử vong do nhiễm virus Nipah ước tính rất cao, dao động từ 40% đến 75%.
Dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae là vật chủ tự nhiên của virus Nipah. Virus này thường lây từ dơi hoặc các động vật khác sang người, và cũng có thể lây trực tiếp từ người sang người. Con người có thể nhiễm virus qua tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh, thực phẩm bị nhiễm bẩn, hoặc qua tiếp xúc gần với người bệnh.
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hoặc vaccine phòng virus Nipah, tuy nhiên nhiều sản phẩm tiềm năng đang được nghiên cứu và phát triển. Việc chăm sóc hỗ trợ tích cực sớm có thể giúp cải thiện khả năng sống sót của người bệnh.
Lây truyền từ người sang người
Theo khuyến cáo của WHO, việc virus Nipah lây truyền từ người sang người đã được ghi nhận, đặc biệt trong các cơ sở y tế và trong gia đình, khi người chăm sóc tiếp xúc gần với bệnh nhân, nhưng chủ yếu trong điều kiện tiếp xúc gần và kéo dài. Nguy cơ lây lan tăng cao trong môi trường bệnh viện đông đúc, thông gió kém và thiếu các biện pháp phòng ngừa kiểm soát nhiễm khuẩn.
Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 3 đến 14 ngày, trong một số trường hợp hiếm có thể lên đến 45 ngày.
Một số người nhiễm virus Nipah không có triệu chứng, nhưng đa số sẽ xuất hiện: Sốt; triệu chứng thần kinh: đau đầu, lú lẫn; triệu chứng hô hấp: ho, khó thở; các triệu chứng khác thường gặp bao gồm: ớn lạnh, mệt mỏi, buồn ngủ, chóng mặt, nôn ói và tiêu chảy. Nhiều cơ quan khác trong cơ thể cũng có thể bị ảnh hưởng.
Bệnh có thể tiến triển rất nặng, đặc biệt ở những người có triệu chứng thần kinh, dẫn đến viêm não, phù não và thường là tử vong. Việc theo dõi và chăm sóc hỗ trợ cẩn thận trong giai đoạn này là vô cùng quan trọng.
Hầu hết những người sống sót có thể hồi phục hoàn toàn, tuy nhiên khoảng 1/5 số bệnh nhân có thể gặp các di chứng thần kinh lâu dài.
Việc chẩn đoán virus Nipah rất khó nếu không có xét nghiệm, vì các triệu chứng dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng khác hoặc các nguyên nhân khác gây viêm não hay viêm phổi.
Xét nghiệm chính là RT-PCR từ mẫu đường hô hấp, máu hoặc dịch não tủy. Ngoài ra, xét nghiệm phát hiện kháng thể trong máu bằng ELISA cũng có thể được sử dụng.
Các mẫu bệnh phẩm có nguy cơ sinh học cao, do đó chỉ được xử lý bởi nhân viên được đào tạo, trong các phòng thí nghiệm có trang thiết bị và điều kiện an toàn sinh học nghiêm ngặt.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Nipah. Tuy nhiên, chẩn đoán sớm giúp người bệnh được chăm sóc hỗ trợ kịp thời,
Phòng ngừa
WHO khuyến cáo, cần nâng cao nhận thức cộng đồng về các yếu tố nguy cơ và biện pháp phòng tránh virus Nipah. Ngoài các biện pháp như ăn chín, uống sôi, khử trùng chuồng trại, sử dụng trang bị bảo hộ khi xử lý động vật bệnh, các biện pháp giảm lây truyền từ người sang người bao gồm: Người có triệu chứng nghi ngờ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm; tránh tiếp xúc gần không được bảo hộ với người bệnh; rửa tay thường xuyên; kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế.
Các biện pháp khác bao gồm: Cách ly bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác định nhiễm Nipah; Nhân viên y tế sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân; Áp dụng biện pháp phòng ngừa qua không khí khi thực hiện các thủ thuật tạo khí dung. Người nhà và người chăm sóc cũng cần tuân thủ các biện pháp phòng hộ tương tự.
WHO đang phối hợp chặt chẽ với các quốc gia có nguy cơ và các đối tác để tăng cường năng lực phòng ngừa, giám sát và ứng phó với các đợt bùng phát virus Nipah. Các hoạt động bao gồm hỗ trợ kỹ thuật, quản lý lâm sàng, xét nghiệm, kiểm soát nhiễm khuẩn, hậu cần, đào tạo và truyền thông cộng đồng.
