Cập nhật mới nhất về siêu dự án đường sắt gần 9 tỷ USD, đi qua 5 tỉnh thành do Tập đoàn đa ngành từng được Thủ tướng khen đề xuất đầu tư

Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông báo về kết luận của Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng tại cuộc họp về Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ. 

Theo lãnh đạo Bộ, đây là dự án quan trọng quốc gia, có quy mô vốn rất lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp, đi qua nhiều địa phương. Vì vậy, cần tiếp tục phân tích, đánh giá kỹ lưỡng để bảo đảm hiệu quả đầu tư và triển khai thuận lợi.

Thứ trưởng yêu cầu Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận và đơn vị tư vấn bổ sung đầy đủ luận cứ về sự cần thiết đầu tư; đồng thời rà soát, tính toán lại dự báo nhu cầu vận tải trên cơ sở phân bổ hợp lý giữa các phương thức như đường bộ, hàng hải, đường thủy nội địa và hàng không. Việc dự báo phải bám sát điều kiện thực tế và định hướng phát triển của khu vực dự án, đặc biệt trong bối cảnh các tuyến cao tốc TP.HCM – Cần Thơ và Cần Thơ – Cà Mau sẽ được mở rộng theo quy hoạch.

Bộ Xây dựng cũng yêu cầu cập nhật kịch bản tăng trưởng kinh tế hai con số; đánh giá tác động của việc tổ chức lại không gian các địa phương sau sáp nhập; phân tích khả năng đáp ứng nhu cầu vận tải trên hành lang kinh tế TP.HCM – Cần Thơ trong dài hạn. 

Số liệu dự báo cần làm rõ theo từng chủng loại hàng hóa, hành khách và điểm đi – điểm đến, qua đó hoàn thiện cơ sở lựa chọn quy mô tuyến chính (đường đơn hoặc đường đôi) theo từng giai đoạn phân kỳ. Phương án đầu tư các cầu trên tuyến cũng phải được nghiên cứu theo quy mô đường đôi để có cơ sở so sánh, lựa chọn phương án tối ưu.

Về giải pháp kỹ thuật, Thứ trưởng đề nghị làm rõ nguyên tắc lựa chọn tốc độ thiết kế và tổ chức so sánh cụ thể giữa các phương án 120 km/h, 160 km/h và 200 km/h trên cơ sở phân tích hiệu quả kinh tế – kỹ thuật. Các phương án đi trên cao, đi trên mặt đất, nhất là tại các đoạn qua đô thị, cần được đánh giá toàn diện. 

Cùng với đó, thiết kế các nút giao quan trọng với Vành đai 3, Vành đai 4 và cầu Cần Thơ 2 phải bảo đảm tính đồng bộ, tránh phát sinh chi phí điều chỉnh lớn trong tương lai. Giải pháp phân kỳ đầu tư cũng phải tính toán chặt chẽ, bảo đảm tiết kiệm và hạn chế tối đa việc thi công giai đoạn sau làm gián đoạn khai thác giai đoạn trước.

Trước đó, Bộ Xây dựng đã giao Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận nghiên cứu, lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đối với tuyến TP.HCM – Cần Thơ. Ban quản lý dự án Mỹ Thuận và đơn vị tư vấn phải hoàn thiện hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo Bộ Xây dựng trước ngày 3/3/2026.

Theo đề xuất của Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận, tuyến có điểm đầu tại ga An Bình (TP. Dĩ An, Bình Dương) và điểm cuối tại ga Cần Thơ (phường Hưng Phú, TP. Cần Thơ), với tổng chiều dài 175,2 km, đi qua 5 tỉnh, thành phố gồm TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ.

Về quy mô đầu tư, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đề xuất đầu tư mới tuyến đường sắt hỗn hợp hành khách – hàng hóa, khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế khoảng 160 km/h.

Toàn tuyến dự kiến bố trí 12 ga; 3 depot tại An Bình, Tân Kiên và Cần Thơ; 4 trạm bảo dưỡng, khám xe; 3 trạm bảo dưỡng hạ tầng; cùng 5 cầu vượt sông lớn, trong đó có 2 cầu vượt sông đặc biệt lớn qua sông Tiền và sông Hậu. Nhu cầu giải phóng mặt bằng khoảng 801,5 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng gần 480 ha, riêng đất trồng lúa từ hai vụ trở lên khoảng 430  ha.

Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án giai đoạn 1 là khoảng 6,72 tỷ USD nếu cầu vượt sông Hậu đi chung đường sắt và đường bộ; khoảng hơn 6,9 tỷ USD nếu cầu vượt sông Hậu đi riêng. Giai đoạn 2 có chi phí đầu tư khoảng hơn 2 tỷ USD.

Dự kiến giai đoạn 1 chuẩn bị từ 2022–2027, phấn đấu khởi công năm 2027 và hoàn thành năm 2035; giai đoạn 2 đầu tư trước năm 2055 tùy theo nhu cầu thực tế.

Về phương thức đầu tư, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy các dự án đường sắt quy mô lớn triển khai theo hình thức PPP không hiệu quả hơn so với đầu tư công; việc chuyển giao rủi ro sang khu vực tư nhân còn hạn chế, thậm chí một số quốc gia áp dụng PPP nhưng phải quốc hữu hóa hoặc tăng mạnh hỗ trợ nhà nước như Đài Loan (Trung Quốc). Trên cơ sở đó, tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ giai đoạn 1 được đề xuất thực hiện theo hình thức đầu tư công.

Trước đó, CT Group đề xuất đầu tư tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ – Cà Mau theo quy mô đường đôi, điện khí hóa, khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, khai thác hỗn hợp hành khách và hàng hóa, tốc độ thiết kế 200–250 km/h và nghiên cứu phương án 300 - 350 km/h. Tuyến có điểm đầu tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), kết thúc giai đoạn 1 tại ga Cái Răng (Cần Thơ) và giai đoạn 2 tại ga Đất Mũi (Cà Mau), tổng chiều dài khoảng 280 km, đi qua 6 tỉnh, thành phố.

Doanh nghiệp ước tính tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 12 tỷ USD (chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng), đề xuất triển khai theo hình thức PPP, trong đó 80% vốn từ ngân sách nhà nước, 20% là vốn chủ sở hữu và vốn huy động hợp pháp của nhà đầu tư. 

CT Group cũng cho biết sẽ tự bỏ kinh phí lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và dự kiến đóng góp khoảng 75% doanh thu từ các dự án phát triển quỹ đất dọc tuyến, với quy mô khoảng 800 ha, tương đương 250.000 tỷ đồng.

Liên quan đề xuất này, Bộ Xây dựng cho biết đoạn TP.HCM – Cần Thơ là tuyến đường sắt quốc gia xây dựng mới, quy mô và tổng mức đầu tư lớn, hiện đang được giao Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Đoạn Cần Thơ – Cà Mau đã được bổ sung vào điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Bộ khẳng định sẵn sàng trao đổi với nhà đầu tư để làm rõ các nội dung liên quan, bảo đảm tuân thủ quy định và hiệu quả dự án.

Tú An