Ông Kong Chong Wong
Tờ Telegraph cho hay trong lịch sử dịch tễ học, hiếm có loại virus nào mang lại sự ám ảnh khủng khiếp như Nipah. Được mệnh danh là "nguyên mẫu" cho loại virus tử thần trong bộ phim điện ảnh "Contagion" (Sự truyền nhiễm), Nipah không chỉ tàn phá cơ thể con người với tỷ lệ tử vong lên đến 70% mà còn có khả năng xóa sổ những ngành công nghiệp tỷ USD chỉ trong chớp mắt.
Đã hơn hai thập kỷ trôi qua kể từ thảm kịch năm 1999, nhưng đối với những người sống sót tại "vùng đất chết" Sungai Nipah (Malaysia), virus Nipah chưa bao giờ thực sự rời đi. Nó để lại những vết sẹo sâu hoắm trong tâm trí, trên cơ thể và cả trong sự lụi tàn của một vùng quê từng trù phú.
Ký ức kinh hoàng
Năm 1999, làng Sungai Nipah, cách thủ đô Kuala Lumpur khoảng 80 km về phía Nam, trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng y tế và kinh tế chưa từng có.
Ban đầu, các triệu chứng bị chẩn đoán nhầm là viêm não Nhật Bản, dẫn đến chiến dịch phun thuốc diệt muỗi vô hại trước sự lây lan của một loại mầm bệnh zoonotic (lây từ động vật sang người) hoàn toàn mới.
Ông Hoon Keong Goh, một người chăn nuôi heo đã mất trắng 4.000 con gia súc khi đó, hồi tưởng lại khung cảnh kinh hoàng: "Ngôi làng tràn ngập mùi hôi thối từ xác động vật phân hủy. Mọi người bỏ đi hết, không gian trống rỗng và tanh nồng. Tôi không còn nhận ra nhà mình nữa. Nó giống như địa ngục".
Quân đội Malaysia đã được huy động để tiêu hủy gần một triệu con heo bằng súng và gậy gỗ nhằm ngăn chặn virus. Kết quả, 105 người tử vong, 160 người nhiễm bệnh và ngành công nghiệp chăn nuôi heo trị giá hàng tỷ USD của Malaysia bị hủy diệt hoàn toàn.
Giáo sư Dato CT Tan, chuyên gia thần kinh học tại Trung tâm Y tế Đại học Malaya (UMMC), người trực tiếp điều trị cho các bệnh nhân, nhấn mạnh về sự tàn khốc của Nipah: "Đó là một bi kịch lớn. Có những gia đình 2-3 người cùng ngã bệnh, người chết, người sống thực vật. Họ không chỉ mất sức khỏe mà còn mất tất cả, bởi nghề nuôi heo đã là sinh kế của họ qua ba thế hệ".
"Ký ức của tôi về Nipah là những cơn sốt, đau nhức cơ thể và sự hoảng loạn," Jeou Ching Pau, người mắc virus khi mới 14 tuổi, cho biết.
Cha anh là một trong những người đầu tiên tử vong tại UMMC. "Khi virus lây lan, mọi người trong làng đều sợ hãi. Tôi biết rất nhiều người đã ngã bệnh."
Dù sống sót sau cơn bạo bệnh, khoảng 20% bệnh nhân Nipah phải gánh chịu những di chứng thần kinh kéo dài như thay đổi nhân cách hoặc rối loạn co giật.
Câu chuyện của ông Goh là một minh chứng đau xót. Ở tuổi 27, ông là một trong những ca nhiễm đầu tiên. Dù đã được xuất viện, nhưng những cơn động kinh bắt đầu xuất hiện và ngày càng trầm trọng hơn theo thời gian. "Động kinh đã thay đổi cuộc đời tôi. Tôi bị cấm lái xe, làm việc rất khó khăn. Nhưng tôi vẫn thấy mình may mắn hơn người bạn thân nhất, người đã qua đời vì virus năm đó", ông chia sẻ.
Ông Goh, giờ đây ở tuổi 51, vẫn phải chịu đựng những cơn co giật động kinh ngày càng trầm trọng.
"Bác sĩ đã phải tăng gấp đôi liều lượng thuốc của tôi và cấm tôi lái xe. Tôi vẫn thấy mình may mắn, vì đối tác kinh doanh của tôi đã qua đời", ông chia sẻ khi đang cung cấp mẫu máu cho các nhà nghiên cứu.
Đáng sợ hơn, virus Nipah có khả năng "ngủ yên" trong cơ thể và tái phát nhiều năm sau đó. Trong hai năm sau đợt bùng phát ở Sungai Nipah, 10 người đã bị viêm não khởi phát muộn trong khi 12 người khác bị tái phát.
Thậm chí các nhà khoa học đã ghi nhận trường hợp một phụ nữ 35 tuổi bị viêm não cấp tính vào năm 2010, tức là 11 năm sau khi nhiễm virus không triệu chứng vào năm 1999.
Ông Hoon Keong Goh
Với khả năng tấn công trực tiếp vào não bộ và hệ hô hấp, Nipah được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm "mầm bệnh ưu tiên" có tiềm năng gây đại dịch toàn cầu.
Thậm chí, Mỹ còn coi đây là mối đe dọa khủng bố sinh học loại C do khả năng có thể bị biến đổi để phát tán trên diện rộng.
Vết sẹo khó phai
Hiện nay, virus Nipah vẫn đang lưu hành tại khu vực "vành đai Nipah" ở Bangladesh và Ấn Độ với các đợt bùng phát gần như hàng năm. Tại Bangladesh, tỷ lệ tử vong trung bình ghi nhận được là 71%.
Khi không có công cụ để chống lại căn bệnh, tiên lượng cho những người bị nhiễm là rất xấu. Bangladesh đã báo cáo tỷ lệ tử vong tổng thể là 71% kể từ năm 2001, 231 trong số 330 ca bệnh được biết đến đã tử vong. Tại bang Kerala, miền nam Ấn Độ vào năm 2018, Nipah đã giết chết 17 trong số 18 người bị nhiễm.
Khác với Malaysia, nơi virus lây từ dơi sang heo rồi sang người, tại Bangladesh, virus thường lây trực tiếp từ dơi sang người thông qua nhựa cây chà là bị nhiễm nước bọt của loài vật này.
Tiến sĩ Gabrielle Breugelmans, Giám đốc dịch tễ học tại Liên minh Đổi mới Sáng tạo Sẵn sàng cho Dịch bệnh (CEPI), cảnh báo: "Nipah là một trong những mầm bệnh nguy hiểm nhất đối với con người. Lý do nó đáng sợ đến vậy... là vì nó có khả năng gây bệnh rất cao trên nhiều loại động vật có vú, bao gồm cả con người".
Tại Sungai Nipah ngày nay, những chuồng heo năm xưa đã được thay thế bằng những hàng cọ dầu xanh mướt. Dù nghề nuôi heo vẫn bị cấm, nhưng cộng đồng nơi đây không muốn xóa sạch ký ức về thảm kịch. Một bảo tàng nhỏ đã được lập ra để giáo dục thế hệ trẻ về những gì đã xảy ra 27 năm trước.
Với ông Kong Chong Wong, 47 tuổi, virus đã cướp đi đôi mắt tinh anh của mình. Kể từ khi rời bệnh viện năm 1999, ông luôn nhìn một người thành hai (song thị).
"Mắt tôi không còn thẳng hàng nữa... nếu có một người đứng trước mặt, tôi sẽ thấy hai người. Tôi không dám lái xe và chỉ có thể viết rất chậm", ông Wong nói khi đang đứng giữa vùng đất trước đây từng là chuồng heo của gia đình, nơi mà cả mẹ và chị gái ông đã nhiễm bệnh và qua đời.
Nipah được xếp vào danh sách những mầm bệnh nguy hiểm nhất lịch sử nhân loại với tỷ lệ tử vong lên tới 70%. Nhưng đối với những người ở lại như ông Goh, ông Wong hay ông Pau, Nipah không chỉ là những con số thống kê khô khan.
Đó là khuôn mặt của người bạn thân đã khuất, là đôi mắt không còn nhìn thẳng, là những cơn co giật lúc nửa đêm và là ký ức về một ngôi làng từng nồng nặc mùi hôi thối của sự chết chóc.
"Đôi khi những gì xảy ra ở đây cảm giác như một giấc mơ," ông Wong nói thêm. "Nhưng bất cứ khi nào đi ngang qua khu vực mà chúng tôi từng nuôi lợn, nó lại nhắc tôi nhớ về những gì đã xảy ra."
*Nguồn: Telegraph
