TS-BS Nguyễn Minh Hảo Hớn, Trưởng khoa Mũi xoang Bệnh viện Tai mũi họng TP.HCM, chia sẻ khàn tiếng, tắt tiếng là tình trạng dây thanh bị phù nề hoặc sung huyết hoặc không khép kín khi nói, phát âm… Tình trạng này do nhiều nguyên nhân, thường gặp nhất là do viêm, do có hạt trên dây thanh và thậm chí do u gây ra.
Tác nhân gây khàn tiếng, tắt tiếng
Nguyên nhân thứ nhất theo TS-BS Hảo Hớn là do viêm nhiễm siêu vi đường hô hấp trên. Khi thời tiết giao mùa, nhất là khi thời tiết lạnh tạo thuận lợi để vi rút đường hô hấp trên phát triển (tỷ lệ bệnh tăng thêm từ 20 - 40% so với các mùa khác). Nếu chúng ta không biết các cách giữ ấm đường hô hấp trên thì rất dễ bị nhiễm bệnh.
Thứ hai, nói nhiều, nói lớn và hát karaoke. Những người làm nghề nói nhiều như: buôn bán, ca sĩ, MC, những người thích hát karaoke… sử dụng giọng nói liên tục, nói lớn, trong môi trường tiệc tùng, ồn ào có thể gây chấn thương vi thể dây thanh gây khàn tiếng.
Thứ ba, những người uống nhiều rượu bia sẽ làm mất nước niêm mạc, giãn mạch sẽ gây phù nề dây thanh gây khàn tiếng. Nếu trên bệnh nhân có hút thuốc lá sẽ làm tình trạng này nặng hơn.
Hạn chế rượu bia, thuốc lá trong những ngày tết để không bị tắt tiếng, khàn tiếng
ẢNH: DUY TÍNH
Thứ tư, thức khuya, thiếu ngủ sẽ gây giảm miễn dịch, vi rút, vi trùng sẽ dễ tấn công vào đường hô hấp trên và niêm mạc dây thanh dễ bị tổn thương và gây phù nề.
Thứ năm, bệnh trào ngược dạ dày họng thanh quản (LPR: Laryngopharyngeal Reflux) - tình trạng axít từ dạ dày trào ngược lên họng thanh quản. Dây thanh là nơi tiếp xúc gần với miệng thực quản nên rất dễ bị acid dạ dày tác động gây viêm. Bên cạnh đó còn do thói quen ăn uống nhiều thịt mỡ, gia vị, đồ nướng chiên xào, khó tiêu, tiệc tùng, bia rượu trong những ngày giáp tết,… sẽ góp phần làm tình trạng trào ngược nặng lên.
Cắn hạt dưa, hạt điều, uống nhiều nước đá sẽ dễ bị khàn tiếng?
TS-BS Hảo Hớn lý giải, hạt dưa, hạt điều không phải là nguyên nhân trực tiếp gây viêm thanh quản mà có thể gián tiếp gây ra khàn tiếng do ăn nhiều gây khô họng, vỏ mặn gây thiếu nước. Bên cạnh đó người "tám" chuyện lâu, uống ít nước sẽ dễ gây ra khàn tiếng. Ngoài ra, một số bệnh nhân bị dị ứng một số chất trong hạt điều, hạt dưa có thể sẽ gây kích ứng dây thanh, phù nề và gây ra khàn tiếng.
Ở những bệnh nhân có thói quen uống nhiều nước đá lạnh cũng vậy, sẽ gây co mạch tạm thời, hoặc dây thanh sẽ bị viêm, phù nề do lạnh. Ngoài ra những bệnh nhân có tiền căn viêm họng, viêm thanh quản mạn tính không điều trị đầy đủ thì nước đá lạnh sẽ là yếu tố thuận lợi gây bệnh tái phát và nặng hơn.
Ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc để bảo vệ sức khỏe
ẢNH: DUY TÍNH
Giải pháp để hạn chế khàn tiếng, tắt tiếng trong những ngày tết
TS-BS Hảo Hớn khuyến cáo cần bảo vệ đường hô hấp trên bằng cách mang khẩu trang khi ra đường và ở những nơi công cộng. Nhiều nghiên cứu trong giai đoạn Covid-19 cho thấy giảm tỷ lệ nguy cơ gây viêm đường hô hấp trên ở những người mang khẩu trang vải từ 20 - 40%, khẩu trang y tế từ 40 - 60% và khẩu trang N95 là 70 - 90%. Sát trùng tay nhanh cũng là một biện pháp hữu hiệu tránh lây lan bệnh qua đường hô hấp.
Cần nói ít, nói nhỏ, hạn chế hát karaoke kéo dài trong nhiều giờ, uống đủ nước ấm, đều đặn. Hạn chế rượu bia, tránh hút thuốc lá chủ động, bị động.
Hạn chế ăn nhiều thức ăn cay, nóng, chiên xào, cắn nhiều hạt dưa, hạt điều và tránh đi nằm sau khi ăn (thường là ít nhất sau 2 tiếng). Đặc biệt là ăn uống, nghỉ ngơi, ngủ đủ. Ăn nhiều rau xanh, những thức ăn chứa kẽm, vitamin C, A để tăng cường miễn dịch.
Xử trí bước đầu tại nhà khi bị khàn tiếng
Theo TS-BS Hảo Hớn, khi bệnh nhân chỉ bị khàn tiếng đơn thuần, không có nuốt đau, không khó thở thì ngoài những biện pháp hạn chế được nêu ở trên, bệnh nhân có thể xúc họng bằng nước muối sinh lý ngày 2 lần (sáng, tối), ngậm các loại thuốc thảo dược, thuốc kháng viêm tại chỗ.
Hoặc bệnh nhân có thể mua một vài loại thuốc không kê đơn ở nhà thuốc như Alphachymotrypsin ngậm dưới lưỡi ngày 2 - 3 lần (mỗi lần 2 viên). Nếu bệnh nhân có ngứa họng thì uống thêm kháng dị ứng thế hệ 2 ít gây buồn ngủ như (Telfast 180 mg, ngày 1 viên sau ăn tối, Bilastin 20 mg 1 viên tối…). Thường viêm thanh quản cấp do siêu vi, hoặc do quá tải sẽ tự cải thiện sau 3 - 5 ngày.
4 dấu hiệu cần đi bệnh viện
- Có dấu hiệu khó thở, khàn tiếng tăng dần và tắt tiếng hoàn toàn.
- Khi khàn tiếng kèm khạc máu, ho ra máu (bệnh nhân sẽ được chụp X-quang phổi và nội soi họng thanh quản để loại trừ những nguyên nhân do u, do lao).
- Đau tăng lên khi nuốt.
- Khàn tiếng kéo dài hơn 2 tuần.
Những khuyến cáo để "ăn tết xong vẫn còn tiếng đi làm"
- Không hát karaoke quá 30 - 45 phút liên tục.
- Không nói nhiều, nói lớn liên tục, nên uống nước xen kẽ khi nói liên tục (khoảng 30 - 60 phút hớp 1 ngụm nước và nghỉ giọng trong 30 giây).
- Không uống nhiều rượu bia, cắn nhiều hạt dưa, hạt điều.
- Giảm thức ăn nhiều gia vị, cay, chiên xào.
- Không ăn quá no trước khi đi nằm.
- Ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày và không nên thức khuya sau 24 giờ.
