Từ học sinh trường dân lập đầu tiên của Việt Nam đến tiến sĩ Anh quốc

ảnh: nvcc

Thi 8 trường ĐH chỉ vì "không có ước mơ gì"

Cuộc trò chuyện với tiến sĩ Vi Chí Thành (sinh năm 1983 tại Phú Thọ) bắt đầu với câu chuyện những ngày tháng học phổ thông tại Hà Nội. Năm 18 tuổi, Vi Chí Thành, học sinh lớp chọn của Trường THPT Lương Thế Vinh - ngôi trường dân lập đầu tiên của Việt Nam sau năm 1975 do thầy Văn Như Cương thành lập - đã nộp đơn thi đến 8 trường ĐH chỉ vì không có ước mơ gì. Ở thời điểm lựa chọn ngành học, biết mình học tốt các môn tự nhiên nên Thành nghĩ sẽ chọn thi nhóm ngành kỹ thuật. Thời điểm những năm 1990, những cái tên như Trường ĐH Bách Khoa Hà Nội (nay là ĐH bách khoa Hà Nội), Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội... trở thành điểm đến khó khăn của nhiều thí sinh vì tỷ lệ chọi cao. Nhưng Vi Chí Thành đã dự thi và đỗ 3 trường: ĐH Bách khoa Hà Nội, Trường ĐH Xây dựng Hà Nội và Trường ĐH Hà Nội (trước là Trường CĐ Hà Nội).

"Mình khi ấy hơi "trẻ trâu" và luôn muốn chứng tỏ khả năng học của mình nên đã chọn những gì khó nhất. Giờ ngẫm lại thì thấy quyết định lúc đấy vô cùng đúng đắn vì những kiến thức của ngành điện tử viễn thông đã hỗ trợ cho mình khi mình chuyển sang học công nghệ thông tin ở bậc học cao hơn", tiến sĩ Thành nhớ lại.

23 tuổi tốt nghiệp ĐH, kỹ sư Vi Chí Thành lại có một quyết định dũng cảm khi lựa học lên cao học với một ngành mới lạ nhưng "hot" lúc bấy giờ: công nghệ thông tin. "Trong những năm tháng sinh viên, mình phát hiện bản thân có đam mê với lập trình nên đã quyết định chọn học công nghệ thông tin để có thể tìm hiểu chuyên sâu hơn. Khi tìm học bổng ở Anh quốc, mình cũng nghĩ là mình đang đối diện với thử thách cuộc đời vì khi ấy IELTS của mình chỉ đạt 5.5", Thành nhớ lại.

Giành học bổng toàn phần từ Chính phủ Anh để học thạc sĩ tại ĐH Bristol, chàng trai 23 tuổi năm ấy gần như phải học lại từ đầu vì không được trang bị những kiến thức nền của ngành công nghệ thông tin. Không chỉ vậy, do vốn tiếng Anh "vừa phải", chàng trai năm ấy phải đối mặt với rất nhiều thứ và cũng có những thời điểm muốn bỏ cuộc. Thành nhớ lại: "Về mặt cuộc sống, học thuật, tâm lý… khi ấy có lúc cũng bế tắc. Có những lúc mình nghĩ chắc phải trượt vài môn rồi học lại một năm để đỡ vất vả hơn chứ mọi thứ đều căng thẳng… Nhưng rồi, với tính cách luôn cố gắng, mình đã dần ổn hơn. Rồi dần dần, càng học càng nghiên cứu thì càng thấy đam mê nên mình đi sâu hơn từ thạc sĩ đến tiến sĩ rồi vào nghiên cứu chuyên ngành tới tận bây giờ".

Trong 15 năm làm việc ở xứ sở sương mù, tiến sĩ Vi Chí Thành cộng tác với nhiều nhóm nghiên cứu quốc tế, tham gia phát triển các thiết bị giao tiếp não – máy, các hệ thống cảm nhận đa giác quan và nhiều công trình học thuật chuyên sâu. Anh có hơn 40 bài báo quốc tế, từng tham gia và chủ trì nhiều dự án nghiên cứu cùng ĐH Sussex và ĐH Bristol, đặc biệt là với nhóm nghiên cứu của GS Sriram Subramanian tại University College London (UCL), một trong những người tiên phong trong công nghệ tương tác cảm ứng 3D và công nghệ xúc giác không tiếp xúc.

Vi Chí Thành đã có cuộc sống ổn định ở Anh, với công việc đáng mơ ước. Nhưng, đại dịch Covid-19 năm 2021 đã khiến anh thay đổi quan điểm, quyết định trở về Việt Nam.

ảnh: nvcc

"Đi chậm cũng được nhưng đừng dừng lại, đừng sợ sai"

Tiến sĩ Vi Chí Thành dành một năm tìm hiểu cơ hội nghiên cứu ở Việt Nam. Năm 2023, anh chuyển về TP.HCM sinh sống và làm việc tại Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM). Trở về nước, anh vừa dạy học vừa nghiên cứu vừa khởi nghiệp với công nghệ.

Khi bắt đầu chương trình tiến sĩ, Vi Chí Thành chọn đi theo một hướng khá mới tại thời điểm đó - nghiên cứu tín hiệu điện não (EEG) để tạo ra các giao diện kết nối giữa não người và thiết bị kỹ thuật số - còn gọi là BCI (Brain–Computer Interface). "Lúc đầu, tôi đơn giản nghĩ đó là một công cụ để giúp người khuyết tật giao tiếp với máy tính. Nhưng càng đi sâu, tôi càng nhận ra bộ não là một thế giới phức tạp, đầy tiềm năng. Và nếu hiểu đúng, chúng ta có thể mở ra cả một hệ sinh thái ứng dụng mới", anh kể lại.

Bên cạnh công việc giảng dạy và nghiên cứu, Vi Chí Thành còn đặt nền móng cho Brain-Life, công ty khởi nghiệp chuyên về giải pháp BCI kết hợp AI phục vụ sức khỏe tinh thần, chăm sóc stress, cải thiện tập trung và nâng cao chất lượng sống. Mới đây, Thành cùng cộng sự ra mắt Brain Life Focus - thiết bị đeo đầu thông minh ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo), BCI (giao diện não - máy tính) giúp đo sóng não, nhận diện trạng thái và đưa ra giải pháp cá nhân hóa nâng cao sức khỏe tinh thần. 

Vừa qua, trước thềm Xuân Bính Ngọ, sau hơn 1 năm bắt đầu từ con số 0, Brain-Life đã nhận được đầu tư 10 tỉ đồng của quỹ IDGX - quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế chuyên rót vốn vào các lĩnh vực công nghệ tiên phong. Trước đó, Brain-Life đã được khẳng định thông qua chuỗi thành tích ấn tượng khi là startup duy nhất đại diện Việt Nam tại CES Las Vegas 2026, lọt Top 10% gian hàng thu hút nhất lĩnh vực Digital Health và được Google Cloud lựa chọn làm Case Study điển hình cho các đơn vị phát triển AI sáng giá tại Việt Nam. Đặc biệt, Brain-Life đã lọt vào top 5 "Ngôi sao đang lên toàn cầu" về sức khỏe số (Digital Health) năm 2025 do Startus Insights (Áo) xếp hạng.

Và trong 3 năm qua, tại một phòng thí nghiệm nhỏ tại TP.HCM, nơi có những sợi dây cảm biến, các dòng sóng điện não, dữ liệu đám mây và thuật toán học máy, tiến sĩ Vi Chí Thành cùng cộng sự đã và đang âm thầm thực hiện một giấc mơ lớn giúp người Việt hiểu và làm chủ tâm trí của chính mình thông qua công nghệ não - máy (BCI). Mới đây, anh chính thức trở thành Trưởng nhóm nghiên cứu Công nghệ thần kinh số (tên tiếng Anh: Digital neurotech) – nhóm nghiên cứu trọng điểm của Trường ĐH Thủ Dầu Một.

ảnh: nvcc

"Tôi không chỉ muốn nghiên cứu trong phòng lab"

Trước ý kiến Việt Nam được cho là nước "đi sau" về mặt công nghệ, tiến sĩ Thành cho hay đó cũng chỉ là một quan niệm, còn thực tế, Việt Nam cũng có thể phát triển công nghệ. Về mặt khoa học, gốc rễ của khoa học là việc kết nối với các đồng nghiệp trên thế giới. Về mặt công nghệ, anh cho rằng năng lực sản xuất của Việt Nam không thiếu, thế mạnh rất lớn của Việt Nam là thế hệ trẻ vì các bạn rất có chí học tập nghiên cứu.

Từ trải nghiệm của mình, tiến sĩ Thành cho rằng các bạn trẻ ít nhiều nên bước ra khỏi vùng an toàn của chính bản thân. Nhất là ở giai đoạn ngồi trên ghế nhà trường, hãy cứ thử một chút, bước ra bên ngoài, nếu không hợp có thể quay về. Như việc anh học tiếng Anh phụ đạo hồi mới qua Anh, nói từng câu một, nghe từng ít một, đọc thêm báo đài… mỗi ngày một chút. Anh đúc kết: "Đi chậm cũng được nhưng đừng dừng lại, đừng sợ sai!".

Chia sẻ thêm về lý do quay về Việt Nam, Chí Thành bày tỏ: "Tôi không chỉ muốn nghiên cứu trong phòng lab, mà muốn đưa những gì tôi biết ra đời sống, đặc biệt là trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần, vốn đang rất cần thiết nhưng còn thiếu giải pháp".

Về Việt Nam, tiến sĩ Vi Chí Thành nhận được nhiều sự hỗ trợ và đã tiếp tục công trình nghiên cứu. Sau 3 năm, Chí Thành cũng nhận ra điểm lợi của mình khi về Việt Nam chính là môi trường công việc khi những người xung quanh vô cùng đam mê nghiên cứu và luôn muốn thúc đẩy nền khoa học Việt Nam phát triển.