Bức tranh kinh tế khu vực Đông Nam Á đang chứng kiến những sự thay đổi mang tính cấu trúc. Trong khi Thái Lan, nền kinh tế lớn thứ hai khu vực, đối mặt với nhiều thách thức từ già hóa dân số đến bất ổn địa chính trị, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến mới của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và sản xuất công nghệ cao.
Theo các dữ liệu mới nhất từ Nikkei Asia và báo cáo từ Bangkok Bank, Việt Nam đang trên đà thu hẹp khoảng cách và có khả năng vượt qua Thái Lan về GDP danh nghĩa ngay trong giai đoạn 2026-2027.
Việt Nam tăng tốc nhờ đầu tư công và chuyển dịch cơ cấu
Theo các số liệu ước tính, tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực tế của Việt Nam đạt khoảng 8% trong năm 2025. Chính phủ đặt mục tiêu duy trì đà tăng trưởng hai con số từ năm 2026 trở đi.
Nếu kịch bản này diễn ra đúng lộ trình, quy mô GDP danh nghĩa của Việt Nam có thể chạm ngưỡng 500 tỷ USD vào năm 2026 hoặc 2027.
Khi đó, Việt Nam sẽ vượt qua Thái Lan để trở thành nền kinh tế lớn thứ ba Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia và Singapore, với GDP bình quân đầu người vượt mức 5.000 USD.
Động lực chính cho sự bứt phá này đến từ chiến lược đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn. Chính phủ đã công bố kế hoạch đầu tư tương đương 10% GDP (khoảng 1,5 triệu tỷ đồng) cho các dự án hạ tầng giai đoạn 2026 - 2030.
Theo Nikkei, ông Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), dự báo kế hoạch đầu tư công năm 2026 sẽ tăng khoảng 26%, đóng góp trực tiếp 1,6 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế so với năm 2025.
Hàng loạt dự án trọng điểm đang được đẩy nhanh tiến độ, bao gồm Sân bay Quốc tế Long Thành dự kiến vận hành vào năm 2026 và các tuyến đường sắt kết nối phía Bắc.
Song song đó, hệ thống cảng biển nước sâu và đường cao tốc Bắc - Nam đang dần hoàn thiện, biến Việt Nam từ một điểm gia công đơn thuần thành một mắt xích hậu cần quan trọng của khu vực.
Trong khi đó, ông Shan Saeed, Chuyên gia kinh tế trưởng toàn cầu của tập đoàn công nghệ bất động sản IQI Juwai (Malaysia), nhận định Việt Nam đang bước vào giai đoạn quyết định của sự chín muồi kinh tế.
Lợi thế cạnh tranh của Việt Nam không còn chỉ dựa vào mở rộng năng lực sản xuất giá rẻ mà đang chuyển dịch sang nâng cấp cấu trúc.
Các lĩnh vực sản xuất công nghệ cao như điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác và linh kiện tiên tiến hiện chiếm hơn 30% tổng sản lượng chế biến chế tạo.
Số liệu cho thấy kim ngạch xuất khẩu điện tử của Việt Nam đã vượt mốc 120 tỷ USD, vượt qua một số đối thủ trong khu vực, bao gồm Thái Lan, ở phân khúc điện tử.
Sự tích hợp nhanh chóng vào chuỗi cung ứng xe điện và linh kiện tiên tiến giúp Việt Nam thu hẹp khoảng cách về chiều sâu công nghệ với Malaysia và tạo lợi thế so với Indonesia - quốc gia vẫn phụ thuộc nhiều vào sản xuất liên quan đến hàng hóa thô.
Song song đó, các dịch vụ giá trị cao đang mở rộng nhanh chóng, thúc đẩy quá trình chuyển đổi của Việt Nam sang mô hình tăng trưởng đa động lực.
Khu vực dịch vụ hiện đóng góp khoảng 42% GDP, phản ánh vai trò ngày càng quan trọng bên cạnh lĩnh vực sản xuất.
Với hơn 1 triệu nhân sự công nghệ thông tin, các ngành dịch vụ số và CNTT của Việt Nam tiếp tục duy trì mức tăng trưởng hai con số, ngày càng tiệm cận với mô hình phát triển dựa trên dịch vụ của Philippines.
Thái Lan đối mặt với "cơn gió ngược"
Ở chiều ngược lại, Thái Lan đang đối mặt với nhiều lực cản. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo GDP thực tế của Thái Lan chỉ tăng trưởng 1,5% trong năm 2026, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm trước.
Kể từ sau đại dịch COVID-19, tốc độ tăng trưởng trung bình của nước này chỉ dao động ở mức 2,7-3,0%.
Một trong những thách thức lớn nhất của Thái Lan là vấn đề nhân khẩu học. Với độ tuổi trung bình là 40 (so với 30 của Việt Nam), Thái Lan đang già hóa nhanh chóng, dẫn đến thiếu hụt lực lượng lao động và gia tăng chi phí y tế. Nợ hộ gia đình ở mức cao cũng đang kìm hãm sức mua nội địa.
Ngành công nghiệp ô tô - vốn là niềm tự hào của người Thái - đang có dấu hiệu chững lại khi các nhà sản xuất Nhật Bản tái đánh giá chiến lược.
Năm 2025, Suzuki Motor đã rút khỏi mảng sản xuất ô tô tại Thái Lan, trong khi Honda Motor thu hẹp quy mô. Doanh số bán xe mới sụt giảm cũng phản ánh sự thay đổi này.
Tại Indonesia, thị trường lớn nhất khu vực, doanh số 10 tháng đầu năm 2025 giảm 10% và Thái Lan cũng ghi nhận xu hướng tương tự.
Bên cạnh các yếu tố kinh tế nội tại, tình hình địa chính trị cũng tác động tiêu cực đến Thái Lan. Căng thẳng biên giới với Campuchia bùng phát từ tháng 5 và leo thang vào tháng 12 năm ngoái đã ảnh hưởng đến thương mại song phương và ngành du lịch.
Ông Khang Vu, học giả tại Đại học Boston, nhận định: "Ổn định địa chính trị là yếu tố then chốt để đảm bảo tăng trưởng đối với Đông Nam Á. Xung đột biên giới Thái Lan - Campuchia bộc lộ những điểm yếu có thể khiến nhà đầu tư nước ngoài e ngại".
Chuyên gia Thái Lan lên tiếng
Sự trỗi dậy của Việt Nam đã tạo ra những lo ngại nhất định trong giới nghiên cứu và doanh nghiệp Thái Lan.
Tiến sĩ Nonarit Bisonyabut, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Phát triển Thái Lan (TDRI), cảnh báo rằng Thái Lan có nguy cơ tụt hậu.
Theo ông, mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao của Thái Lan vào năm 2036 đã trở nên xa vời và dự báo mới có thể bị đẩy lùi đến giai đoạn 2088-2093.
"Thái Lan từng cố gắng bắt kịp Trung Quốc và Malaysia - những nước đang trên đà đạt mức thu nhập cao vào năm 2025 và 2030 tương ứng. Giờ đây, chúng ta có nguy cơ chỉ đạt được cột mốc thu nhập cao cùng thời điểm với Việt Nam - vào năm 2088 - dù đã đặt mục tiêu sớm hơn họ hàng thập kỷ", ông Nonarit nhận định.
Ông cũng chỉ ra Việt Nam đang thực hiện các cải cách hành chính quyết liệt để cải thiện hiệu quả, trong khi Thái Lan vẫn loay hoay với các dự án ngắn hạn hoặc gây tranh cãi như tự do hóa cần sa hay các siêu dự án chưa chứng minh được tính khả thi.
“Nhìn về phía trước, Trung Quốc và Hàn Quốc đang ưu tiên Việt Nam hơn Thái Lan. Cả hai nước đều là những người chiến thắng trong kỷ nguyên số, với Trung Quốc nổi lên cùng với Mỹ như một nhà lãnh đạo AI. Nếu không cải cách một cách nghiêm túc, Thái Lan có thể mất lợi thế cạnh tranh và cuối cùng tụt hậu so với Việt Nam”, ông cảnh báo.
Trong khi đó, Chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (FTI), ông Kriengkrai Thiennukul, cũng thừa nhận Việt Nam đang tận dụng tốt hơn các thay đổi trong quy tắc thương mại toàn cầu.
"Việt Nam đã có năng lực cạnh tranh mạnh hơn, kỹ năng tốt hơn và số liệu tăng trưởng GDP, xuất khẩu cao hơn. Nếu Thái Lan chỉ nói mà không hành động hoặc hành động quá chậm, chúng ta sẽ mất vị thế", ông Kriengkrai nhấn mạnh.
Ông Poj Aramwattananont, Chủ tịch Phòng Thương mại Thái Lan, lưu ý việc Việt Nam đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng là một chiến lược quan trọng để duy trì tăng trưởng và đối phó với rủi ro thuế quan.
Dù khẳng định Thái Lan vẫn còn những lợi thế về vị trí địa lý và nền tảng công nghiệp hỗ trợ, ông thừa nhận các nhà đầu tư đang do dự vì thiếu sự rõ ràng trong chính sách.
Tuy nhiên, giới quan sát cũng cho rằng Việt Nam không phải không có rủi ro. Việc phụ thuộc lớn vào xuất khẩu (với thặng dư thương mại lớn thứ ba với Mỹ) khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động thuế quan, đặc biệt dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump.
OECD dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2026 có thể đạt 6,2%, thấp hơn mục tiêu của Chính phủ, do khả năng xuất khẩu chậm lại.
Chuyên gia Shan Saeed khuyến nghị Việt Nam cần tập trung vào việc mở rộng biên lợi nhuận, bảo vệ sở hữu trí tuệ và số hóa logistics để tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình.
Việc chuyển dịch sang chuỗi giá trị cao đòi hỏi sự đầu tư liên tục vào nguồn nhân lực và độ tin cậy của cơ sở hạ tầng năng lượng.
Tương lai kinh tế Đông Nam Á đang được định hình lại. Dù Thái Lan vẫn giữ được những nền tảng vững chắc về tài chính và y tế, sonng tốc độ và sự quyết liệt trong cải cách đang tạo đà cho Việt Nam vươn lên, hứa hẹn một cuộc đổi ngôi ngoạn mục về quy mô kinh tế trong những năm tới.
(Tổng hợp)
