Tết Nguyên đán là gì? Ý nghĩa Tết Nguyên đán trong đời

Tết Nguyên đán là gì? Ý nghĩa Tết Nguyên đán trong đời sống người Việt

Tết Nguyên đán thường được gọi ngắn gọn là tết, là lễ hội truyền thống lớn nhất và quan trọng nhất trong năm của người Việt, đánh dấu thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới theo lịch âm. Đây không chỉ là dịp nghỉ ngơi sau một năm lao động, mà còn là thời điểm sum họp gia đình, tưởng nhớ tổ tiên và khởi đầu một chu kỳ sống mới.

Nguồn gốc tên gọi Tết Nguyên đán

TS văn hóa Trần Long cho biết, tên gọi "Tết Nguyên đán" có nguồn gốc từ chữ Hán. Trong đó, "tiết" nghĩa là thời điểm chuyển mùa, "nguyên" nghĩa là bắt đầu, còn "đán" nghĩa là buổi sớm. Như vậy, Tết Nguyên đán được hiểu là buổi sáng đầu tiên của năm mới, khi đất trời bước sang chu kỳ vận hành mới.

Tiết là một hiện tượng khí hậu thay đổi sau 15 ngày quả đất tự quay quanh đó và đi một đoạn trên quỹ đạo biểu kiến quanh mặt trời. Vì vậy mà tết gắn liền với chữ tiết của 24 tiết trong năm. Đây là khoảng thời gian Bắc bán cầu dần dịch chuyển đến gần mặt trời hơn, thời tiết ấm áp, cây cối đâm chồi nảy lộc.

Tết gắn liền với lịch âm, loại lịch được xây dựng dựa trên chu kỳ mặt trăng và tiết khí trong năm. Điều này phản ánh nền tảng văn minh nông nghiệp của người Việt, nơi thời gian được tính toán để phục vụ cho sản xuất và mùa vụ.

Tết Nguyên đán là gì? Ý nghĩa Tết Nguyên đán trong đời sống người Việt - Ảnh 2. — Người dân TP.HCM háo hức check-in bên linh vật của năm mới

Bởi lẽ, ngày trước người Việt đa số làm nông, nên Tết Nguyên đán là khi nông nhàn, công việc rảnh rỗi, là thời gian để mọi người nghỉ ngơi, bù đắp những ngày lao động vất vả trong năm.

Nguồn gốc Tết Nguyên đán vẫn còn đang có nhiều ý kiến khác nhau, có những ý kiến cho rằng có nguồn gốc từ Trung Quốc và được du nhập về Việt Nam trong thời kỳ Bắc thuộc. Nhưng theo sự tích bánh chưng bánh dày cũng như những tài liệu khác thì người Việt đã ăn tết từ trước thời vua Hùng, nghĩa là trước cả giai đoạn 1000 năm Bắc thuộc.

Ý nghĩa Tết Nguyên đán

TS văn hóa Trần Long cho biết, theo quan niệm của người Việt, tết không chỉ là dịp để củng cố thêm mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, họ hàng, làng xóm, mà còn là dịp để đoàn tụ, thể hiện lòng hiếu kính với người đã mất bằng cách "mời ông bà về ăn tết" vào ngày 30 tết, đêm giao thừa.

Từ đó cho đến khi "đốt vàng" hết tết, bàn thờ thường được đốt nhang vòng, không khí ngày tết vì vậy càng thiêng liêng, ấm áp hơn.

Tết Nguyên đán là gì? Ý nghĩa Tết Nguyên đán trong đời sống người Việt - Ảnh 3. — Nhiều người chọn trang phục áo dài truyền thống trong dịp tết

Thượng tọa Thích Trí Chơn, viện chủ tu viện Khánh An cũng chia sẻ, ý nghĩa cốt lõi của tết không nằm ở hình thức ăn uống hay lễ nghi, mà nằm ở tinh thần "bỏ cũ - làm mới".

Theo thượng tọa, tết là dịp để mỗi người nhìn lại chính mình, xem trong năm qua đã sống ra sao, có làm tổn thương ai hay chưa, có giúp được ai hay không. Việc dọn dẹp nhà cửa những ngày cuối năm, theo nghĩa sâu xa, cũng chính là cách để "dọn dẹp tâm", buông bỏ những điều tiêu cực, bực bội, oán giận, để bước sang năm mới với tinh thần nhẹ nhõm và tích cực hơn.

"Không chỉ quét sạch bụi bặm trong nhà, mà quan trọng hơn là phải biết quét sạch những phiền não trong lòng", thượng tọa Thích Trí Chơn nhấn mạnh.

Một trong những giá trị lớn nhất của Tết Nguyên đán là tính đoàn viên. Dù đi làm ăn xa đến đâu, nhiều người vẫn cố gắng trở về nhà dịp cuối năm để sum họp cùng cha mẹ, ông bà.

Theo quan niệm truyền thống, thời khắc giao thừa và những ngày đầu năm là lúc linh thiêng nhất để mời tổ tiên về ăn tết cùng con cháu. Việc thắp hương, bày mâm cỗ trên bàn thờ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn là cách để thế hệ sau bày tỏ lòng biết ơn với cội nguồn.

Thượng tọa phân tích, trong xã hội nông nghiệp xưa, tết còn mang ý nghĩa mở đầu cho một mùa vụ mới. Sau những ngày nghỉ ngơi, người dân bước vào năm mới với hy vọng mưa thuận gió hòa, cây trái tốt tươi, cuộc sống đủ đầy.

Đến nay, dù bối cảnh kinh tế - xã hội đã thay đổi, tết vẫn giữ nguyên vai trò là biểu tượng của khởi đầu, nơi con người gửi gắm niềm tin vào tương lai tốt đẹp hơn.

Không chỉ là ngày lễ, Tết Nguyên đán đã trở thành một phần bản sắc văn hóa, ăn sâu vào tâm thức người Việt. Đó là thời điểm để sống chậm lại, để nhớ về cội nguồn, để làm mới chính mình và để tin rằng một năm mới luôn mang theo cơ hội tốt đẹp phía trước.